Prvu psihijatrijsku bolnicu u Srbiji ustanovio je, početkom 1861. godine, tadašnji načelnik Uprave saniteta, dr Steva Milosavljević. Nalazila se na medji zapadnog Vračara, u prepravljenoj Doktorovoj kuli, a pominje se, u starim šematizmima i kalendarima onoga doba, kao „Dom za s uma sišavše“.

„Pravilo o ustrojeniju Doma“ potpisao je 3. marta  te godine knez Mihailo Obrenović. „U ovom domu,“ glasi jedan paragraf, „primaće se i u njemu čuvati i lečiti  s uma sišavša lica svake struke, zgranuta (paralitie) i od padajuće bolesti (epileptie) stradajuća,  kako muška tako i ženska, i to kako odrasla tako i deca.“

Za prvog upravitelja bolnice imenovan je dr Florijan Birg, fizikus beogradskog okruga. U to vreme, Dom je mogao primiti samo 25 bolesnika, ali već posle nepune godine dana u njemu je bilo 28, a posle četiri godine čak 42 bolesnika. Stara Doktorova kula, podignuta u vreme kneza Miloša kao sedište prvih evropskih lekara koji su radili u Srbiji, već tada se pokazala nedovoljnom za smeštaj obolelih.

Nedostatak stručnog kadra, pored nedostatka prostora, predstavljao je verovatno najveću nevolju u radu novoosnovane bolnice. Ni doktor Birg, ni njegov naslednik, dr Vasa  Teodorović nisu bili psihijatri, niti je u to vreme u Srbiji bilo stručnih lekara – psihijatara, koji bi se posvetili lečenju duševnih bolesti. Ipak, obojica su, po svedočenju dr Jovana Danića, svoju „nespremnost u psihijatriji“ nadoknadjivali velikim trudom i zauzimanjem oko bolesnika. Doktor Florijan Birg je, beleži Danić „po ceo dan, do same noći sedeo u zavodu i da ne bi ostavljao bolnicu bez ikakvog nadzora, on je i ostale zvanične poslove, koje je imao kao okružni lekar, u samom zavodu svršavao, kao regrutaciju, kalemljenje boginja, preglede povredjenih itd.“

U vreme otvaranja „Doma za s uma sišavše“, personalnu listu sačinjavali su: jedan lekar, koji je istovremeno obavljao i dužnost upravnika, jedan ekonom, tri bolničara i jedna kuvarica.

Za ilustraciju tadašnjih prilika u „Domu za s uma sišavše“, kao i za ilustraciju odnosa tadašnjeg srpskog društva prema psihijatrijskim bolesnicima, neka nam ovde posluži slučaj Kate Djermanović, apsenice kaznenog zavoda u Ćupriji. Prema protokolu istorije bolovanja, udova Djermanović je „bila odana nemoralnom životu, jako je pila i u nesvenom stanju ranila iz puške nekog čoveka.“ Osudjena je u Okružnom sudu na nekoliko godina robije i pedeset kamdžija, ali „od ove telesne kazne tako se uplašila“, piše u protokolu, „da je naprasno s uma sišla.“ Tako je Kata dospela u bolnicu kao njena prva pacijentkinja. Medjutim, po tada važećem zakonu, sumanutim je smatran samo onaj koga sud za takvog proglasi.  Okružni sud u Ćupriji nije našao  da je Kata duševno bolesna i od Uprave Doma je zatraženo da se ona vrati kaznenom zavodu „na potpuno izdržanje dosudjene joj kazne“. No, ona je iz bolnice pobegla i više u protokolima nema ni traga o njoj...

Možda je, u prvo vreme, „Dom za s uma sišavše“ shvatan samo kao mesto uz pomoć koga će se društvo osloboditi od potencijalne opasnosti i gde će se skloniti duševno oboleli koji su do tada, kako kaže Danić, „zatvarani po apsanama ili čuvani u kojekakvim ćilerima okružnih bolnica... ili puštani da slobodno skitaju po varošima, da prose i uveseljavaju sokačku dečurliju.“ Prvih dvadeset godina rada bolnice poznato nam je samo na osnovu delovodnog protokola, odnosno, samo na osnovu matične knjige bolesnika. Pored datuma prijema i otpusta, u njoj nalazimo jedino razlog dovodjenja u bolnicu, dijagnozu i stanje u kome je bolenik otpušten. „Šta se u medjuvremenu sa bolesnikom odigravalo, za vreme njegovog boravka u bolnici, ne može se za taj period ustanoviti“, piše dr Aleksandar Ilić. „Dijagnoze oboljenja u samom početku rada, dobrim delom više predstavljaju koncizan izvod iz simptomatologije samog oboljenja. Tako se, na primer, za jednog bolesnika koji je medju prvim primljen u bolnicu, umesto dijagnoze, nailazi na sledeću konstataciju: "sumanuta ludorija, vikanje i pevanje, katkad psovanje". U jednom lekarskom izveštaju Popečiteljstvu unutrašnjih poslova iz 1863. godine, upravnik bolnice kaže za jednu bolesnicu: "ona je tupava, blesasta, lenja, neposlušna, sasvim maloumna, to je u stvari jedna besmislena luda..." "Sredstva koja su služila za lečenje,“ piše Ilić, "idu od hladnog i toplog tuša i kupanja preko opii puri, hloralhidrata i bromovih soli kao glavnih medikamentnih sredstava, do crnog vina. Neretko srećemo i rakiju kao sredstvo koje se davalo, naročito kod maničnih bolesnika.“